Oorzaken van ziekte

Genmutaties
Soms kunnen functies op celniveau verkeerd lopen, wat leidt tot veranderingen in de normale chemische patronen in het DNA. Deze verandering in het DNA wordt een mutatie genoemd en kan een invloed hebben op de manier waarop de genen die dat DNA bevatten, functioneren. Mutaties zijn niet noodzakelijk slecht – elke mens heeft naar schatting acht tot tien genen die gemuteerd zijn en de meeste daarvan hebben weinig of geen invloed op het lichaam.

Als een gen dat een vitale celfunctie controleert – zoals de aanmaak van enzymen die nodig zijn voor het afbreken van afvalstoffen – echter gemuteerd wordt, kunnen er problemen ontstaan, waaronder bepaalde ziekten. Dat is het geval bij lysosomale stapelingsziekten (LSD’s): mensen die aan deze ziekten lijden, hebben gemuteerde vormen van de genen die verantwoordelijk zijn voor de aanmaak van enzymen die bepaalde afvalstoffen afbreken. Het gemuteerde gen functioneert niet naar behoren, zodat de enzymen hun taak niet goed vervullen of niet in voldoende hoeveelheden worden aangemaakt. Zo zullen de afvalstoffen niet worden afgebroken en in plaats daarvan worden opgeslagen in de lysosomen van de cellen, wat een reeks uiteenlopende symptomen veroorzaakt.

Overerving van mutaties en genetische ziekten
Als er zich binnen één cel in het lichaam een genmutatie voordoet, zal dat waarschijnlijk weinig effect hebben omdat de meeste cellen van het lichaam nog altijd het normale gen zullen hebben. Zelfs als cellen zichzelf blijven vermenigvuldigingen door celdeling, zullen de meeste kopieën van normale cellen komen en zal het aantal cellen met de mutatie dus verwaarloosbaar blijven.

Als er zich echter een mutatie voordoet in een spermacel of een eicel, zal het gemuteerde gen tijdens de geslachtelijke voortplanting worden overgedragen aan de nakomelingen. Aangezien de allereerste cel van de nakomelingen het gemuteerde gen draagt, zal elke cel die zich daaruit ontwikkelt door celdeling ook de mutatie hebben. Of het aangetaste gen een genetische ziekte veroorzaakt, is afhankelijk van de vraag of het gen dominant of recessief is, en van de conditie van het andere gen in zijn paar.

Overerving van LSD’s
De meeste LSD’s zijn autosomale recessieve aandoeningen; de twee uitzonderingen, Fabry en MPS II, zijn X-gebonden recessief. De autosomale aandoeningen worden veroorzaakt door een gemuteerd gen op één van de autosomale chromosomen, terwijl de genmutatie zich bij Fabry en MPS II op het X-chromosoom bevindt.

"Recessief" betekent dat de slechte werking van het gemuteerde gen kan worden "opgeheven" door de aanwezigheid van een niet-aangetast gen in de andere helft van het paar. Als een persoon van slechts één ouder een gen erft dat een LSD veroorzaakt, is het mogelijk dat het andere, niet-aangetaste gen nog voldoende enzymen kan aanmaken om ervoor te zorgen dat de persoon geen symptomen krijgt. Deze mensen worden dragers genoemd en kunnen de mutatie nog altijd doorgeven aan hun kinderen. Als iemand van BEIDE ouders een gen erft dat een LSD veroorzaakt, zal hij of zij echter de LSD ontwikkelen.